Nhiều người coi việc mất tập trung là chuyện của ý chí: ngồi xuống mà không vào việc được là do lười, do yếu. Nhưng nếu quan sát kỹ, những người học đều đặn thường có một điểm chung ít ai để ý — họ học ở cùng một chỗ, và chỗ đó được sắp xếp sao cho việc bắt đầu dễ hơn việc bỏ đi. Môi trường không thay được ý chí, nhưng nó quyết định ý chí phải gồng bao nhiêu.
Bài này nói về cách sắp xếp một góc học đơn giản, rẻ, áp dụng được cả với phòng trọ hay nhà đông người.
Nguyên tắc chính: một chỗ, một việc
Não gắn bối cảnh với hành vi rất nhanh. Giường gắn với ngủ và lướt điện thoại, bàn ăn gắn với ăn uống và trò chuyện, sofa gắn với xem phim. Khi bạn học ở những chỗ đó, bạn phải chống lại thói quen mà chính chỗ ngồi gợi ra. Ngược lại, một chỗ chỉ dùng để học sẽ dần trở thành tín hiệu: ngồi xuống là đầu óc tự chuyển sang chế độ làm việc.
Điều này có nghĩa là bạn nên tránh dùng góc học cho những việc khác, đặc biệt là giải trí. Nếu muốn xem phim hay lướt mạng, hãy đứng dậy và sang chỗ khác. Nghe thì cứng nhắc, nhưng chỉ sau vài tuần, bạn sẽ thấy việc bắt đầu buổi học nhẹ nhàng hơn hẳn.
Nếu không thể có một chỗ riêng, hãy tạo tín hiệu khác: một tấm lót bàn chỉ trải ra khi học, một chiếc đèn bàn chỉ bật khi học, hay một chiếc hộp chứa đồ học được mang ra và cất đi. Vật thể nhỏ cũng đủ làm vai trò ranh giới.
Chọn vị trí đặt bàn
- Quay lưng lại cửa ra vào hoặc lối đi chung nếu nhà đông người. Mỗi lần có người đi qua trong tầm mắt là một lần sự chú ý bị kéo đi.
- Đặt bàn vuông góc hoặc cạnh cửa sổ thay vì nhìn thẳng ra ngoài. Nhìn thẳng ra đường phố dễ bị cuốn theo xe cộ, người qua lại; ngồi cạnh cửa sổ vẫn có ánh sáng tự nhiên mà ít bị phân tán.
- Tránh đặt bàn ngay cạnh tivi, bếp hay chỗ để đồ ăn vặt. Thứ trong tầm tay sẽ được với lấy.
- Nhìn vào một bức tường trống hoặc một kệ sách gọn là lựa chọn tốt. Tường dán đầy giấy nhắc việc, ảnh, lịch cũng là một dạng nhiễu.
Ánh sáng: đủ, đều và không chói
Ánh sáng kém làm mắt mỏi nhanh, và mỏi mắt thường bị hiểu nhầm thành buồn ngủ hay chán học. Ban ngày, ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ là tốt nhất, miễn là không chiếu thẳng vào mắt hoặc vào màn hình. Người thuận tay phải nên để nguồn sáng ở phía bên trái để bóng tay không đè lên trang viết, và ngược lại với người thuận tay trái.
Khi cần đèn, kết hợp một nguồn sáng chung của phòng với một đèn bàn chiếu vào khu vực đọc viết. Chỉ bật mỗi đèn bàn trong phòng tối tạo chênh lệch sáng tối lớn, mắt phải điều tiết liên tục. Chọn bóng đèn có ánh sáng trắng trung tính cho giờ học ban ngày; ánh sáng quá vàng dễ gây lờ đờ, ánh sáng quá xanh dễ chói.
Nếu dùng máy tính, màn hình nên đặt sao cho mép trên ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, cách mắt khoảng một sải tay. Độ sáng màn hình nên gần với độ sáng của môi trường xung quanh.
Bàn ghế: đúng độ cao quan trọng hơn đắt tiền
Bạn không cần ghế công thái học đắt tiền để học tốt, nhưng cần vài điều cơ bản:
| Điểm kiểm tra | Dấu hiệu đúng | Cách chỉnh rẻ |
|---|---|---|
| Chân | Bàn chân đặt phẳng xuống sàn, đùi gần song song với sàn | Kê bục gỗ hoặc chồng sách dưới chân nếu ghế cao |
| Khuỷu tay | Khi đặt tay lên bàn, vai thả lỏng, khuỷu tay gần vuông góc | Thêm đệm ngồi nếu bàn quá cao |
| Lưng | Lưng dưới có chỗ tựa | Cuộn khăn nhỏ đặt sau thắt lưng |
| Mắt | Không phải cúi gập cổ khi đọc | Giá đỡ sách hoặc kê laptop cao hơn |
Một chi tiết hay bị bỏ qua: mặt bàn đủ rộng để mở cùng lúc sách và vở. Bàn chật buộc bạn liên tục xếp dọn, mỗi lần dọn là một lần dừng mạch suy nghĩ.
Tiếng ồn: không phải im lặng tuyệt đối mới tốt
Mỗi người chịu tiếng ồn khác nhau. Có người cần yên lặng hoàn toàn, có người lại học tốt trong quán cà phê. Điểm chung là tiếng nói có nội dung — người nói chuyện, tivi, bài hát có lời bằng ngôn ngữ bạn hiểu — gây phân tán mạnh hơn tiếng ồn đều đều. Não tự động cố hiểu lời nói, kể cả khi bạn không muốn.
Một vài cách xử lý:
- Tai nghe chống ồn hoặc nút bịt tai bằng xốp cho môi trường nhiều tiếng nói.
- Âm thanh nền đều đều như tiếng mưa, tiếng quạt, nhạc không lời để che tiếng ồn ngắt quãng.
- Thoả thuận khung giờ yên tĩnh với người cùng nhà, ví dụ một hai tiếng mỗi tối.
- Tránh nhạc có lời khi làm việc cần đọc hiểu hoặc viết. Với việc lặp lại như chép bài hay làm bài tập quen, nhạc có thể chấp nhận được.
Đồ trên bàn: chỉ những gì buổi học này cần
Trước mỗi buổi học, hãy dọn bàn về trạng thái trống, rồi chỉ bày ra đúng những thứ cần cho việc sắp làm: một quyển sách, một quyển vở, hai cây bút, chai nước. Mọi thứ khác cất vào ngăn kéo hoặc hộp. Bàn trống không phải để đẹp; nó loại bỏ những lời mời nhỏ — một quyển truyện, một hoá đơn cần trả, một món đồ cần sửa — đang tranh giành sự chú ý của bạn.
Điện thoại là trường hợp đặc biệt. Đặt nó ra khỏi tầm mắt, tốt nhất là ngoài tầm với. Nếu cần dùng để tra cứu, hãy bật chế độ không làm phiền và úp màn hình xuống.
Ngược lại, có vài thứ nên luôn sẵn trong tầm tay để khỏi phải đứng dậy: nước uống, giấy nháp, bút dự phòng, một tờ giấy để ghi lại những việc chợt nhớ ra. Tờ giấy này rất hữu ích: khi đang học mà chợt nghĩ “phải nhắn tin cho ai đó”, bạn ghi ra rồi quay lại học, thay vì cầm điện thoại lên ngay.
Nhiệt độ, không khí và những thứ cơ thể cần
Một căn phòng nóng bức hay ngột ngạt làm giảm sức tập trung nhanh hơn ta tưởng. Nhiều người ngồi học trong phòng đóng kín cả buổi chiều rồi tưởng mình lười, trong khi thật ra chỉ là thiếu không khí. Vài điều đơn giản:
- Mở cửa sổ hoặc bật quạt thông gió mười phút giữa các khối học, nhất là khi phòng nhỏ và có nhiều người.
- Giữ phòng mát vừa phải. Quá lạnh làm cơ thể co lại, khó ngồi lâu; quá nóng thì buồn ngủ và bứt rứt.
- Để nước lọc trên bàn, uống từng ngụm. Thiếu nước nhẹ cũng đủ gây mệt và đau đầu.
- Đồ ăn vặt để xa. Nếu cần, chuẩn bị sẵn một phần nhỏ trước khi ngồi, thay vì để cả túi trên bàn.
Cây xanh nhỏ trên bàn là một lựa chọn nhiều người thích: nó làm góc học dễ chịu hơn và cho mắt một điểm nghỉ khi nhìn ra khỏi trang sách. Đừng biến nó thành dự án trang trí; một chậu là đủ.
Một góc học cho trẻ đang đi học
Với trẻ tiểu học và trung học cơ sở, các nguyên tắc trên vẫn đúng, nhưng có vài điểm khác. Trẻ nhỏ thường cần ngồi gần chỗ người lớn có thể nhìn thấy, chẳng hạn một bàn trong phòng khách yên tĩnh, thay vì một phòng riêng đóng cửa. Bàn ghế cần chỉnh theo chiều cao của trẻ, và nên kiểm tra lại mỗi năm vì trẻ lớn nhanh. Hãy để trẻ tự sắp xếp đồ dùng trên bàn theo cách của mình trong khuôn khổ đơn giản, vì cảm giác góc học là của mình giúp trẻ ngồi vào bàn dễ hơn.
Tránh đặt tivi hay máy tính bảng đang chạy ở gần góc học của trẻ. Ngay cả khi không ai xem, âm thanh và hình ảnh nhấp nháy cũng kéo sự chú ý của trẻ đi rất mạnh.
Khi nhà chật hoặc ở chung
Không phải ai cũng có phòng riêng. Vài cách đã được nhiều người ở trọ, ở nhà đông thành viên áp dụng:
- Bàn gấp gắn tường chỉ mở ra khi học, gấp lại khi xong. Hành động mở bàn chính là nghi thức bắt đầu.
- Đổi khung giờ: học vào lúc nhà ít người nhất, chẳng hạn sáng sớm.
- Học ở nơi công cộng cố định: một thư viện, một góc quán quen. Chọn một chỗ và quay lại đó thường xuyên để nó trở thành “góc học” của bạn.
- Dùng tín hiệu với người cùng nhà: đeo tai nghe hoặc treo một tấm thẻ nhỏ ở cửa để báo đang học, đã thoả thuận trước ý nghĩa.
Hãy thử một thay đổi nhỏ trong tuần này — dời bàn quay lưng ra cửa, thêm một đèn bàn, hay chỉ đơn giản là dọn sạch bàn trước khi ngồi — và để ý xem mất bao lâu để bạn vào được việc. Thường thì khác biệt hiện ra rất sớm.
Câu hỏi thường gặp
Học trên giường có thật sự không tốt?
Thỉnh thoảng thì không sao, nhưng học thường xuyên trên giường khiến não khó phân biệt giờ học với giờ nghỉ, dễ buồn ngủ khi học và khó ngủ khi lên giường.
Có nên nghe nhạc khi học không?
Tuỳ việc. Đọc hiểu và viết nên tránh nhạc có lời; làm bài tập quen tay hay chép lại thì nhạc không lời ở âm lượng nhỏ có thể giúp che tiếng ồn.
Ánh sáng nên đặt ở phía nào?
Người thuận tay phải nên để đèn hoặc cửa sổ ở bên trái, người thuận tay trái thì ngược lại, để bóng tay không che trang viết.
Không có bàn riêng thì làm sao tạo góc học?
Dùng một vật làm tín hiệu như tấm lót bàn, đèn bàn hay hộp đồ học, chỉ mang ra khi học và cất đi khi xong; hoặc chọn một chỗ cố định ở thư viện.
Có nên dán nhiều giấy nhắc việc trước mặt bàn học?
Không nên dán quá nhiều. Một bức tường trống hoặc chỉ một tờ mục tiêu chính giúp mắt ít bị kéo đi hơn.
